Değerli gazeteci Ayhan Mergen’in uzun yıllara yayılan emeğiyle derleyip aktardığı Siirt Arapçasında Söylenmiş Atasözleri ve Deyimler adlı eser, bölgenin kültür hafızasını geleceğe taşıyan önemli bir başvuru kaynağı. Kitabın önsözünde de belirtildiği gibi atasözleri, bir milletin tarih boyunca edindiği tecrübeleri, kültürel kimliğini ve değer dünyasını süzerek yeni kuşaklara sunan eşsiz bir hazinedir.
Mergen’in ilk derlemeleri 1972’de Siirt Öğretmen Okulu’nun yayımladığı dergide yer almak üzere yapılmış; o tarihten bu yana çalışmalar aralıklarla devam ettirilmiş. Derlemeler, bu alanda zengin söz dağarcığına sahip kişilerle birebir görüşmelerle gerçekleştirilmiş; ayrıca atasözleri ve deyimlerin gündelik hayatta kullanıldığı anlarda notlar tutulmuş.
Eser, önsözün ardından çeviriyazı işaretleri tablosuyla okura rehberlik ediyor. Devamında Siirt atasözleri ve deyimlerinin filolojik ve edebî özellikleri ele alınıyor. Asıl bölümde ise her bir söz önce Latin harfleriyle okunuşuyla, ardından Siirt Arapçasındaki özgün hâli ve Türkçe açıklamasıyla sıralanmış. Bu yönüyle kitap, Siirtli okurlar kadar bölge kültürünü keşfetmek isteyen herkes için tam bir hazine niteliğinde.
Akıl Fikir Yayınları tarafından ikinci baskısı yapılan bu kıymetli çalışma, kitapçılardan temin edilip raflarda mutlaka yerini almalı. Akşam aile sohbetlerinde kültürümüzün ince ayrıntılarına yeniden bakmak, özellikle genç nesil için bir ışık, bir göz aydınlığı olacaktır. Yazarın üzülerek belirttiği gibi, 40 yaş altı kuşak büyük ölçüde Arapçayı bilmiyor; anlasa da konuşmaya hâkim değil. Buna ben de dâhilim. Ancak kitaptaki birçok atasözüne annemden aşina olduğumu fark etmek beni hem şaşırttı hem sevindirdi.
Yılların emeğiyle ortaya çıkan bu özenli çalışma daha fazla okura ulaşmayı hak ediyor. Kaldı ki atasözleri, özünde “ataları” kapsar; dolayısıyla Türkçede yer alan benzer söyleyişleri hatırlamak da kendi kuşağımızla bağlarımızı kuvvetlendirir. Yine son sözü atalara bırakalım öyleyse: Alla yırham ıl evliye me kil hellev şi mekil kelû/ Allah bizden öncekilere rahmet eylesin, söylenmedik hiçbir şey bırakmamışlar.
